39e jaargang nr.  6 (november 2025)
thema: Neocalvinisme. Een (her)levende traditie

Spreek slechts één woord, één woord met macht
Mattheüs 8:5-13

Een tijdje geleden preekte ik uit het Mattheüsevangelie over het verhaal van een Romeinse legerofficier die bij Jezus komt. Ongetwijfeld sprak juist dit verhaal mij aan, omdat ik nu ruim een jaar dominee ben bij Defensie. De thema’s ‘macht’ en ‘gezag’ sprongen er voor mij uit. Ik neem je mee in mijn overwegingen bij dit bijbelverhaal.
Elke geestelijk verzorger die begint bij Defensie wordt geacht deel te nemen aan een specialistenopleiding. Een van de doelen van deze opleiding is dat je, naast de kennis die je opdoet over de defensieorganisatie, aan den lijve ondervindt wat het betekent om militair te zijn. Tien weken lang ben je niet van jezelf, maar van het kader. Zij hebben, om het maar zo te zeggen, de macht over je. Als de majoor zegt: ‘Ga!’, dan ga je. En als de sergeant in de sloot springt, dan volg je hem. Deze cultuur van gehoorzamen is kenmerkend voor opleidingen bij de krijgsmacht en vind je op weinig andere plaatsen in onze samenleving terug. Maar juist deze geest proef ik terug in dit bijbelverhaal.

Keuzes maken
Bij het voorbereiden van een preek is het elke keer weer een uitdaging om te kiezen welk element uit een bijbelgedeelte je in het licht wilt zetten. Misschien herken je dat wel. Als je een bijbelverhaal zorgvuldig leest, gaan er vanzelf meerdere dingen opvallen. Wat mij onder andere opviel tijdens het lezen van deze tekst is de liefdevolle manier waarop deze officier met het lot van zijn zieke soldaat begaan is. Maar wat ook opvalt is dat deze Romeinse officier, iemand van buiten dus, een groter geloof heeft dan de vele volksgenoten van Jezus, mensen van binnen. Mensen van buiten gaan mensen van binnen voor. Dat is een belangrijk thema bij Mattheüs. Denk bijvoorbeeld aan de magiërs (Mat. 2). En misschien herkennen we daar ook vandaag de dag wel iets van. Maar goed: het is dus nodig om keuzes te maken. Ik heb ervoor gekozen om in te zoomen op het thema ‘macht’ in dit verhaal. Met als vraag in mijn achterhoofd: wat kenmerkt nu de macht van God? En wat zien we van zijn macht als we om ons heen kijken?

‘Exousia’
Een belangrijk woord in deze tekst is naar mijn idee exousia. Je kunt dit Griekse woord vertalen met gezag, ‘autoriteit, volmacht of macht. Dit woord komt vaker voor in het evangelie van Mattheüs. Denk bijvoorbeeld aan Mattheüs 7:29 waar over Jezus wordt gezegd: ‘want Hij onderwees hen als gezaghebbende (exousia) en niet zoals de schriftgeleerden.’ Of denk aan Mattheüs 28:18, waar Jezus zegt: ‘Mij is gegeven alle macht (exousia) in hemel en op aarde.’ Deze elementen van macht en gezag komen beide terug in dit bijbelverhaal. De officier komt naar Jezus toe, omdat hij gelooft dat Jezus van God de macht heeft gekregen om zijn soldaat te genezen. Jezus is Heer, ook over machten die levens kapot maken. Hij maakt heel wat gebroken is. Dat is waar die Romeinse officier oog voor had.

Macht en gezag
Veel mensen vinden gezag en macht vieze woorden. Misschien is het ook wel iets typisch Nederlands, om weinig te hebben met opgelegd gezag. Wij platlanders houden niet zo van hoogteverschil. Met macht bedoelen we de invloed die iets of iemand heeft op anderen. We kunnen allemaal wel voorbeelden noemen van mensen met macht. Toen ik preekte over deze tekst was president Trump weer volop in het nieuws. Hij sprak een paar woorden en alle Europese leiders sprongen in het vliegtuig voor crisisoverleg. Over macht gesproken. Maar het is misschien ook waardevol om aandacht te geven aan de vraag welke minder opvallende machten het in ons leven voor het zeggen hebben.

Het bijbelverhaal
‘Spreek slechts een woord en mijn knecht zal genezen zijn.’ Dat is wat deze officier tegen Jezus zegt. De woorden van deze officier getuigen van een groot geloof in de genezende macht van Jezus. Het doet mij denken aan gezang 170 uit het Liedboek voor de Kerken (1973):

‘Spreek slechts één woord, één woord met macht,
dan krijgt ons leven nieuwe kracht.
Spreek, dan keert alles ten goede.’

Tegelijkertijd zit hier in de tekst voor mij ook de spanning. Jezus spreekt slechts één woord en de soldaat (of slaaf) van deze officier geneest. Ging het ook nu maar zo makkelijk, denk je dan. Werkte het geloof in Jezus maar zo maakbaar. Maar als het niet zo werkt, waarom wekt dit bijbelverhaal dan toch die indruk? Ik laat deze spanning staan, maar het schuurt wel. Gelukkig heeft de Geest meerdere pijlen op de boog om mensen te genezen dan zo een-twee-drie. Denk aan wat er dag in, dag uit, in ziekenhuizen gebeurt. Een ander mooi voorbeeld van genezing vind ik domineeszoon en evangelist Nick Vujicic. Hij werd geboren zonder armen en benen en heeft daarom ontzettend geworsteld met God, maar is genezen. Niet letterlijk, maar wel geestelijk.

Weerloze overmacht
Als ik nadenk over Gods macht, dan zie ik ten minste twee sporen in de Bijbel. Enerzijds de grootse en zichtbare macht van God (denk aan de schepping van hemel en aarde) en anderzijds de weerloze en verborgen macht van God. Gods weerloze overmacht, zo noemde de theoloog Hendrikus Berkhof dat laatste. Wij zijn op het eerste oog misschien vaak geneigd om God onmachtig te noemen in plaats van machtig. Zo machteloos als Jezus aan het kruis. Maar dan vergissen we ons, schreef Berkhof in zijn werk Christelijk geloof. ‘De weerloosheid is de uitdrukking van Zijn overmacht. Hij kan terugwijken, omdat Hij weet dat Hij het wint.’ Het gaat om een nieuwe, verborgen, werkzame tegenwoordigheid, aldus Berkhof. Daar kan ik wat mee als ik nadenk over Gods macht vandaag. De drie-enige God heeft macht, maar het is vaak meer een onzichtbare verborgen macht die om geloof vraagt dan een voor elk oog zichtbare macht. Of zoals een ander mooi lied het zegt: ‘Verborgen aanwezig deelt U mijn bestaan.’ Daar hebben we het over. Dat laat iets zien van Gods macht. En als je daar iets van merkt, dan is het goed. Dat werkt genezend. Het christelijk geloof is geen maakbaarheidsgeloof, maar een ‘en toch-geloof’.

Op weg naar Kerst
Kerst komt er weer aan. Ook dat feest gaat over macht. Over wie het nu eigenlijk voor het zeggen heeft in deze wereld. In veel kerken zal er wellicht kritisch gesproken worden over keizer Augustus. En terecht. De macht van Gods liefde wordt zichtbaar in een weerloze en kwetsbare baby. Dat staat op een bepaalde manier haaks op de dwingende macht van aardse machthebbers. Maar laten we daarbij niet vergeten dat keizer Augustus in het verleden ook de stratenmaker van Jezus Christus is genoemd.

H.G.W. Groot Karsijn is krijgsmachtpredikant op de Van Ghentkazerne in Rotterdam.
Mailadres: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.