Artikelen

nr2 • 2011 • De clou van de hele grap - intro

J.P. de Vries

Theocratie: de clou van de hele grap

Een centraal thema in de theologie van Van Ruler is zijn pleidooi voor theocratie: staat en kerk werken samen aan de kerstening van het volk. Hij ziet kerstening als weg waarlangs de theocratie nagestreefd wordt. Het resultaat is een staat die als corpus christianum gekarakteriseerd kan worden: kerkvolk en natie vallen samen. Hij schreef ooit: ‘In onze tijd kan men om de idee van de theocratie alleen maar lachen, maar ik ben ervan overtuigd dat men in de éénentwintigste eeuw zal merken dat dit de clou van de hele grap is.’

Van Ruler kent slechts een heidense staat en een staat met de bijbel. Een neutrale staat is niet mogelijk. Kenmerkend voor de staat met de bijbel is dat die de bijbel als geestelijke grondslag heeft en het recht fundeert op Gods geboden. Op de weg naar de eschatologische realisering van het Koninkrijk van God gaat het om de staat; de kerk is slechts instrument om de staat Gods geboden voor te houden. In een staat met de bijbel is het volk, althans uiterlijk, gekerstend en dient als geheel de Heer. Dit fundeert hij op verkiezing en verbond, waarin het niet gaat om individuen of geslachten, maar om volken. Een tweedeling tussen een christelijk en een niet-christelijk volksdeel wijst hij af.
De kerk heeft bij Van Ruler wel een grote plaats in de kerstening van het volk en de staat. Daarbij kent hij de Hervormde Kerk een centrale, maar geen exclusieve plaats toe. De theocratische gedachte dat de kerk de geopenbaarde waarheid ook in de politieke dingen heeft te verkondigen, wordt door kerkelijke verdeeldheid ondergraven en dat maakt voor hem de oecumenische beweging bijzonder urgent.

De fundering van het ideaal
Van Ruler ziet Gods handelen met deze wereld zich voltrekken vanaf de schepping tot het eschaton met als doel de opperheerschappij van het Koninkrijk van God. De zondeval is daar verstorend tussen gekomen; daarom heeft de wereld verzoening nodig door Christus en heiliging door de Heilige Geest. Dat alles vormt echter een intermezzo tot de volledige doorbraak van het Koninkrijk op de jongste dag. In dat proces van heiliging als vorming van voorlopige gestalten van het rijk van God in deze wereld speelt de staat een grotere rol dan de kerk. In het kader van Gods heilshistorisch handelen om zijn Koninkrijk te vestigen kent hij een grote plaats toe aan christelijke overheden. Daarbij is het oudtestamentische Israël het normatieve model. Een onderbouwing met speciale bijbelteksten speelt bij hem maar een beperkte rol. Wel hangt zijn theocratisch visioen rechtstreeks samen met zijn visie op het Oude Testament. Hij maakt onderscheid tussen het Oude Testament, dat theocratisch, en het Nieuwe, dat soteriologisch gericht is. Over de toepassing van het theocratisch ideaal in voorbije eeuwen is zijn oordeel genuanceerd en idealiseert hij niet. Wel is een belangrijk element in zijn theocratisch visioen, dat hij de geschiedenis en cultuur van Europa waardeert als bepaald door het christendom. Hij kent aan de Europese volken een roeping toe voor de kerstening van volkeren in andere werelddelen.
Samenvattend kunnen we stellen dat het theocratisch ideaal bij Van Ruler rust op vijf pijlers: de kerstening als gemeenschappelijke opdracht van kerk en staat, de visie op het christendom als vermenging van openbaring en heidendom, de visie op het Oude Testament met Davids theocratisch koningschap als model voor alle tijden, de gedachte dat in de nieuwtestamentische bedeling de volkeren natiegewijs tot Christus worden gebracht, en de visie op de westerse cultuur als christelijke cultuur.
Mijn kritiek hierop is, dat te weinig het eigenaardige van de oudtestamentische bedeling in rekening wordt gebracht. De gedachte dat in de nieuwtestamentische bedeling de volkeren collectief gekerstend worden, vindt geen steun in de Heilige Schrift. De taak die Van Ruler aan de overheid toekent inzake de kerstening, leidt onvermijdelijk tot religieuze dwang. Het christendom wordt geen recht gedaan met de typering als vermenging van openbaring en heidendom. Te gemakkelijk wordt de Europese cultuur gewaardeerd als christelijke cultuur............

Jurn de Vries promoveerde op het theocratisch visioen van Van Ruler en is als post-doc onderzoeker verbonden aan de Theologische Universiteit Kampen (Broederweg)

Mailadres: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Voor een nieuw abonnement, klik hier
Voor losse nummers, klik hier